Hans Boskamp in 1970 – de eerste die de klassieker van Pieter Goemans ‘Aan de Amsterdamse Grachten’ op de plaat zette (1956, in een duet met z’n vrouw Nan Boskamp)

Eervorige week had ik het genoegen aanwezig te mogen zijn bij twee muziektherapie sessies op de psychogeriatrische afdeling van Gaasperdam (Cordaan) in Amsterdam Zuid Oost.

Kan je met muziek de communicatie weer op gang brengen? Krijg je verhalen los? En kan je met samenzang de groepscohesie versterken? Ik mocht het met eigen ogen aanschouwen. Met in de hoofdrollen: muziektherapeute Irene Maijer-Kruijssen en Paula Irik, geestelijk verzorger.

Meteen bij binnenkomst in de PG-afdeling begon het muziekgebeuren al. Een vrouw in een rolstoel reed onrustig rondjes bij de ingang, voortdurend “Zuster, zuster” roepend. Irene pakt haar gitaar, buigt zich voorover en zingt zachtjes en langzaam de melodie van Aan de Amsterdamse Grachten. Er was al snel response en de vrouw zong op luide, trotse toon mee.

De bewoners zaten aan een vierkante tafel en terwijl Paula de conversatie op gang probeerde te brengen, zette Irene af en toe een lied in. Met behulp van een aantal stoffen poezen spoorde Paula de bewoners aan om hun herinneringen aan hun huisdier op te halen en te delen met de groep. Zoals wij ‘normale mensen’ een enorme snelheid kunnen leggen in de conversatie en gemakkelijk kunnen schakelen van persoon naar persoon, kan het bij mensen met dementie een stuk langzamer verlopen. Je kan het gesprek op gang brengen, maar het blijven één-op-één conversaties. Iedereen zit opgesloten in zichzelf en contact leggen met met de persoon die je toelacht is al lastig, laat staan meerdere niveau’s van conversatie. Tenminste, zo is het vaak.

Maar die middag zag ik toch af en toe het zonlicht gloren – het onderwerp ‘poes’ en de herinneringen daaraan brachten simpele maar heldere beelden naar boven die Paula verrukt met de rest van de groep deelde. Ik weet nog niet precies wat het is – ‘moet je veel geduld hebben?’ ‘moet je goed kunnen luisteren?’ – maar Paula heeft blijkbaar een goed gevoel voor de taal, die andere taal, waarin ze, in haar eigen woorden, “poëzie’ herkent. Ze heeft een groot aantal uitspraken van bewoners gebundeld in een fraai boek (Het Gevoel Blijft – Poëzie uit Gaasperdam, 2012) en in het voorwoord schrijft ze, “Dieren blijken vaak een weggetje te banen naar koesterende herinneringen. Ineens zijn er weer woorden en gebaren. En wordt het levensverhaal wakker geroepen. Vaak in niet meer dan fragmenten. Maar in die fragmenten licht de kracht van de bewoners op. Het is net poëzie.”

En de muziek deed, zoals altijd, ook weer wonderen. Irene zong een aantal (school) liedjes uit Curaçao die een man, geboren op dat eiland, prompt deed meezingen (hij had de weken daarvoor geen enkele aanstalten gemaakt om mee te doen met de sessies, zo hoorde ik later). Ook vertelde hij over de betekenis van de liedjes en vertelde wat over z’n jeugd.

Sentimental Journey Les Brown
De eerste opname van Sentimental Journey door Les Brown & His Band of Renown met Doris Day als zangeres, haar eerste hit, uit 1945. Het liedje heeft voor veel Nederlanders een hoge sentimentele waarde daar het uitkwam toen de 2e Wereldoorlog net voorbij was.

In de tweede sessie – zonder Paula – was het meteen feest. Bijna iedereen van de groep zong uit volle borst mee op de liedjes – Een Reisje Langs de Rijn (eigenlijk een Duits lied: “Berliner Luft”), de Afrikaanse folk song Sarie Marais, De Wandelclub (“Jo met de banjo”), Zeg maar ja tegen het Leven (Wim Sonneveld als Frater Venantius), Het zijn de kleine dingen die het doen (Saskia & Serge) en dè bevrijdingsklassieker – Sentimental Journey van Doris Day. Jawel, in het Engels en sommige zinnen kwamen er volledig foutloos uit!

Een vrouw die nogal bedroefd was dat haar man in het ziekenhuis lag (hij bleek echter een paar kamers verder ziek op bed te liggen) genoot van het muziekuurtje. Ze bedankte me na afloop voor het fijne samenzijn. Ze hield echt van zingen, zei ze.

Een mooie middag die me raakte en ontroerde. In een volgend blog kom ik terug op de bijzondere CD’s die Irene met de bewoners uit Zuid Oost heeft gemaakt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *